Sẵn đọc bài viết khá hay của bạn Phạm Hữu Ngôn, Lối thoát nào cho lập trình viên Việt Nam và vì vấn đề thảo luận liên quan đến công việc của mình, tôi muốn chia sẽ một vài suy nghĩ về bài viết đó.
Tuy bài viết có nhiều chi tiết thú vị, phần mở đầu nhận định về ngành CNTT khá bi quan nhưng lại thiếu thuyết phục. Một loạt câu hỏi có thể được đặt ra cho tác giả: chẳng lẽ các bác sĩ, giáo viên, nhân viên tiếp thị v.v… không cần khả năng tư duy nhạy bén và sự nhanh nhẹn để làm tốt công việc của mình? Và liệu năng lực tư duy và sự nhanh nhẹn của những người làm trong các lĩnh vực đó không mất dần theo thời gian? Ngược lại, những LTV làm lâu năm, xây dựng được mối quan hệ rộng lớn và tích lũy được nhiều kinh nghiệm làm việc và kỹ năng trong và ngoài chuyên môn (vd ngoại ngữ, giáo tiếp v…v…) chẳng lẽ “không có giá” bằng các LTV trẻ tuổi? Hơn nửa, những LTV này có thể chậm chạp tới mức không làm ra được điều gì to tát sao? Vậy thì tại sao có các phần mềm lớn trên thế giới đều được phát triển bởi những “LTV già” này? Ví dụ cha đẻ của ngôn ngữ Java là James Gosling (sinh năm 1955), cha đẻ của C# là Anders Hejlsberg (sinh năm 1960) v.v… Nếu ai chịu khó rảo một vòng trên Internet để tìm hiểu về các phần mềm đòi hỏi hàm lượng chất xám cao thì không khó để tìm thấy tên tuổi của các “LTV già” này.
Tác giả nhận xét chính xác là đa số LTV ở VN hiện tại không đạt được mức lương $1500-$2000. Tuy nhiên sự thật là có người đạt đến mức đó nên là động lực để các LTV phấn đấu hơn trong nghề nghiệp của mình, nâng cao kỹ năng và trình độ để có thể nhận được khoản lương cao tương xứng với năng lực của mình. Nó không nên là lý do để LTV nản chí, cho rằng công việc của mình “bạc bẽo”, đề rồi cứ mãi suy nghĩ về chuyện tìm kiếm một công việc nào vừa dễ ăn vừa lương cao mà quên đi rằng trên đời chẳng có một công việc thât sự nào như vậy cả. Thiết nghĩ, người ta chỉ nên chọn hướng đi phù hợp với khả năng và đam mê của bản thân mình (không phải ai cũng có điều kiện như vậy) thay vì cứ mãi trông ngóng viễn vông. (Ngược lại, nếu không thực sự đam mê với công việc, hoặc cảm thấy không thể tiến xa do cá tính và khả năng không phù hợp với công việc đó, thì lúc đó mới là lúc để tìm kiếm hướng đi mới.)
Mặt khác, việc đa số công ty gia công quanh đi quẩn lại làm các công việc cấp thấp chẳng phải do họ không có trong tay lực lượng lao động có chuyên môn cao sao? Có nghĩa lý gì khi có gắng giành giật một hợp đồng phát triển phần mềm trị giá hàng chục triệu USD, để rồi trong tay không có lấy một đội ngũ chuyên gia đủ khả năng thiết kế và xây dưng phần mềm đó? Bạn cũng có thể nói vì chẳng công ty nào kiếm được hợp đồng giá trị cao, nên chẳng cần người có chuyên môn cao. Vậy tại sao các công ty gia công ở Ấn Độ và Trung Quốc vẫn làm được đó thôi? Sự thật là trong thời đại toàn cầu hóa này, nếu anh có năng lực cạnh tranh tốt (vd chuyên môn cao cộng với lợi thế về giá), thì chẳng ai ngần ngại nhiều khi giao cho anh một công việc mà lẽ ra họ phải tốn hơn rất nhiều tiền khi thuê người khác. Trên thực tế làm việc và tìm hiểu một số công ty gia công phần mềm, tôi đã nhìn thấy họ phải bỏ qua rất nhiều dự án “hấp dẫn” (về cả giá trị lẫn yêu cầu chuyên môn) chỉ vì không có đội ngũ nhân viên đạt yêu cầu (cả về chuyên môn lẫn ngoài chuyên môn, như khả năng ngoại ngữ).
Trong một nền kinh tế thị trường, ở bất kỳ lĩnh vực nào, một người có chuyên môn cao đều nhận được phần trả lương tương xứng. Còn gì hạnh phúc hơn khi bản thân người chuyên gia đó đam mê công việc của chính bản thân mình. Để kết thúc bài viết này, tôi xin trích dẫn một câu nói của Fred Brooks về công việc lập trình “To only a fraction of the human race does God give the privilege of earning one’s bread doing what one would have gladly pursued free, for passion. I am very thankful.” Nếu câu nói này cũng là suy nghĩ chung của nhiều LTV ở VN thì tôi nghĩ ngành CNTT của ta sẽ có nhiều hy vọng.
